![]() |
|||||||||||
![]() |
|||||||||||
![]() |
GS 18
|
||||||||||
Info over de locomotief: |
|||||||||||
In de jaren '30 van de 19e eeuw werden de eerste spoorlijnen in Amerika aangelegd. Voor de tramlijnen die langs de wegen loepen werden speciale vierkante tramlocomotieven ontwikkeld. De tramlocomotieven hadden een vierkante vorm; zo leken ze meer op de rijtuigen die ze trokken. Het idee was dat paarden minder zouden schrikken van de voorbijrijdende trams als de locomotieven dezelfde vorm kregen als de rijtuigen. De wielen werden afgeschermd om in geval van een ongeluk zoveel mogelijk letsel en schade te voorkomen. Het vierkante model werd vanuit Amerika overgenomen naar andere landen en ook in Nederland hebben in totaal ongeveer 500 vierkante tramlocomotieven gereden. De vierkante vorm van tramlocomotieven was toentertijd kenmerkend voor veel stoomtrams in Nederland. In de praktijk schrokken de paarden niet minder door de vierkante vorm, doordat er veel geluid en stoom uit de machines kwam. De vierkante trams, die dicht langs de steeds drukker wordende wegen liepen, waren berucht door hun vele dodelijke ongelukken. Hierdoor kregen ze de lugubere bijnaam 'Moordenaar'. De bijnaam werd in grote delen van Nederland gebruikt, maar er waren ook enkele varianten van. Zo heette de tram van de Gooische Stoomtram de 'Gooische moordenaar' en de tram die van Den Bosch naar Helmond reed kreeg de bijnaam 'Goede moordenaar'. In Noord-Brabant kregen de trams die bijnaam, omdat ze naast hun vele dodelijke ongelukken toch belangrijk waren voor de omgeving. Het grote aantal ongelukken kwam natuurlijk doordat de tramlijnen naast en door de al bestaande wegen waren gebouwd. Later werden tramlijnen steeds vaker als vrije baan gebouwd in plaats van tussen het wegverkeer. Hiermee werd het vierkante model van de tramlocomotieven losgelaten. Er zijn drie vierkante stoomtramlocomotieven met een spoorbreedte van 1435 mm in Nederland bewaard. De RSTM 2 uit 1881 van het Spoorwegmuseum, de HTM 8 uit 1904 en de GS 18 uit 1921 zijn alle drie te zien bij de Museumstoomtram Hoorn - Medemblik. Vanaf 1913 begon de Gooische Stoomtram met het in dienst stellen van zes nieuwe stoomtramlocomotieven. Locomotief 18 werd in 1921 als laatste geleverd door de Duitse fabrikant Henschel. De vierkante tramlocomotieven van de GS werden ingezet op de tramlijnen Amsterdam - Muiderberg - Laren en Hilversum - Huizen - Bussum. De Gooische Stoomtram moderniseerde haar tramnetwerk met nieuwe motortrams. Hierdoor werden stoomtrams overbodig; de GS 18 werd in 1937 verkocht. De locomotief kwam terecht bij de Coöperatieve Beetwortel Suikerfabriek te Roosendaal. In 1947 fuseerde het bedrijf onder andere met de Coöperatieve Suikerfabriek te Zevenbergen en ging verder onder de naam Verenigde Coöperatieve Suikerfabrieken (VCS). In Zevenbergen rangeerde de voormalige WSM 23 van 1940 tot in 1970. In 1952 werd de NS 8107 ook verkocht aan de VCS en hij rangeerde samen met de ex-GS 18 in Roosendaal. De GS 18 en de NS 8107 rangeerden tot in 1964 bij de VCS in Roosendaal. In 1964 werd de GS 18 door de NVBS en de Tramweg-Stichting voor museumdoeleinden bewaard en naar de werkplaats van de NS in Tilburg gebracht. In Tilburg werd de locomotief tussen 1964 en 1967 weer in dienstvaardige staat teruggebracht. In 1967 reed tramlocomotief 18 samen met de stoomloc 30 en de NS 454 (waarvan soortgenoot 451 bij de MBS rijdt) de afscheidsritten van de Westlandsche Stoomtram Maatschappij op het traject Delft - Loosduinen. Bij de WSM trokken de locomotieven Blokkendoos-rijtuigen. Na de afscheidsritten werden de stoomlocomotieven 18 en 30 overgebracht naar de Tramweg-Stichting, later de Museumstoomtram Hoorn - Medemblik. De locomotieven zijn de eerste die de SHM in haar collectie opnam, en daarmee het begin van de Museumstoomtram Hoorn - Medemblik. Op 23 mei 1968 reed de Tramweg Stichting (later de Museumstoomtram Hoorn - Medemblik) met locomotieven 18 en 30 en een aantal Blokkendoos-rijtuigen de eerste toeristische stoomtrein in Nederland. Net als tegenwoordig reden ze tussen Hoorn en Medemblik. In 1974 werd voormalig rijtuig AB22 van de Gooische Stoomtram overgedragen aan de Museumstoomtram Hoorn - Medemblik. In 1982 werd het rijtuig door de SHM in dienst gesteld. In 1990 werd de tramlocomotief weer gerestaureerd en zoveel mogelijk teruggebracht naar zijn afleveringsstaat als GS 18. Zo was samen met het rijtuig AB22 weer een combinatie te zien zoals die heeft gereden op de spoorlijnen van de Gooische Stoomtram. In 2025 ondergaat de GS 18 een tussentijdse revisie en heeft rijtuig AB22 een grote tussentijdse restauratie nodig. De SHM zal beide voertuigen nog verder terugbrengen naar hun originele staat. Bij loc 18 wordt het luchtvat op het dak verwijderd, voor de wielen zullen afdekschorten worden geplaatst, de locomotief krijgt een langere schoorsteen en een nieuwe verflaag. Het fraaie interieur van rijtuig AB22 zal meer details terugkrijgen. In 2027 zullen beide restauraties zijn afgerond. Dan keert er weer een GS-stoomtram terug, zoals deze in de jaren '30 heeft gereden tussen Amsterdam en Muiderberg. Aan GS 18 en rijtuig AB22 is vanwege hun cultuurhistorische waarde beide de hoogste A-status toegekend binnen de Collectie Nederland. |
|||||||||||
![]() |
|||||||||||
![]() |
|||||||||||
De GS 18 ondergaat momenteel een tussentijdse revisie. Bello Festival 2025, 4 juli 2025. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De ketel van de GS 18. 4 juli 2025. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De tram staat nu op noodwieltjes. 4 juli 2025. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De vierkante stoomtramlocomotieven 18 en 8 staan in Hoorn opgesteld. Bello festival 2024 (inclusief locomotievenparade), 5 juli 2024. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
Stoomtramlocomotief 18 rangeert om later deel te nemen aan de locomotievenparade. 5 juli 2024. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De GS 18 uit 1921 deed mee aan de locomotievenparade. 5 juli 2024. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De GS 18 rangeert na de parade. 5 juli 2024. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
Loc 18 vertrekt met drie rijtuigen vanuit het station. 5 juli 2024. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De GS 18 en HTM 8 staan in Medemblik. Beide tramlocomotieven werden om en om achterop de trein naar Twisk gehangen om hem vanuit daar terug te trekken. 6 juli 2024. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
Loc 18 rangeert naar de achterkant van de reizigerstrein toe. 6 juli 2024. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De GS 18 wordt achter de stam rijtuigen geplaatst waar de NTM 101 voor zit. 6 juli 2024. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De NTM 101 rijdt met een reizigerstram en achterop de GS 18 langs Meelmolen 'De Herder' naar Twisk. 6 juli 2024. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
Loc 18 met de stam rijtuigen en de NTM 101 bij binnenkomst in station Medemblik. 6 juli 2024. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De 101 vertrekt met een reizigerstram met achterop de GS 18 vanuit Opperdoen naar Twisk. 6 juli 2024. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
Loc 18 komt met zijn stam rijtuigen en de 101 achterop aan bij station Opperdoes. 6 juli 2024. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
Loc 18 met zijn stam rijtuigen bij vertrek vanaf station Opperdoes. 6 juli 2024. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De SHM 18 staat in de werkplaats in Hoorn. Bello Festival (by Night) van de SHM, 21 oktober 2023. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De SHM 18 rijdt in het zonnetje. 6 juni 2015. Deze en de drie onderstaande foto's zijn gemaakt door: © Han Groen |
|||||||||||